Invloed van planten op een gezond binnenmilieu

Om te ontspannen en recreëren nemen we vaak onze toevlucht tot de natuur. Hier komen we tot rust. Waarom maken we niet ook in onze werkomgeving gebruik van de positieve effecten die e meeste mensen ervaren bij het zien en beleven van groen? Wat zijn belangrijke aspecten van een goed binnenmilieu en welk aandeel kunnen planten hieraan leveren?

Hoe gezond het binnenmilieu van een gebouw is, is voor een groot gedeelte te meten. Er zijn minimale normen voor opgesteld. Te denken valt aan factoren als CO2, luchtvochtigheid, luchtsnelheid, verontreinigingen in de binnenlucht zoals formaldehyde, schimmels en dergelijke. Klachten over het binnenmilieu zijn vaak te herleiden tot een of meerdere van deze factoren. Toch kunnen er, ook wanneer aan alle randvoorwaarden is voldaan, klachten ontstaan.

De term ‘Sick Building Syndrome’ komt vaak ter sprake als er klachten over de binnenomgeving zijn. Er is veel onderzoek naar dit fenomeen gedaan. Men heeft zowel een aantal technische factoren kunnen aanwijzen die verband houden met de klachten als psychologische factoren. In beide gevallen kan groen helpen de klachten weg te nemen.

Psychologie

De psychologische factoren zijn moeilijk te meten, omdat ze voor ieder mens anders zijn. Bovendien zijn de technische factoren en de psychologische factoren nauwelijks met elkaar verbonden. Het feit dat de installaties niet individueel aanpasbaar zijn, speelt bijvoorbeeld een grote rol. Mensen oefenen graag invloed uit op hun directe omgeving. Ze hebben graag controle over de temperatuur, de hoeveelheid toegevoerde verse lucht en dergelijke. Ook de behoefte aan nieuwe prikkels speelt een rol. Indien een omgevingsfactor continu wordt gehouden, ervaart de mens deze niet zo sterk als wanneer er fluctuaties plaatsvinden. Daarnaast speelt het je kunnen identificeren met de directe omgeving een grote rol. De ruimtes die in het gebouw gevormd zijn en de inrichting daarvan zijn hierbij belangrijker dan de fysische omstandigheden. Dit aspect is dan ook zeer lastig meetbaar. het is wel onderzocht in de meer algemene zin van het menselijk welbevinden, waarbij groen een belangrijke rol kan spelen.

Groen betaalt zich terug in een verhooge proudctiviteit

Het blijkt dat zicht op groen een verhoging van de het menselijke welbevinden bewerkstelligt. Dat geldt ook op de werkvloer. Wanneer iemand zich goed voelt, verbetert dat de concentratie en gaat het ziekteverzuim omlaag. het verhoogt de algehele productiviteit. Onderzoeken hierover zijn zowel in de proefopstelling als op locatie uitgevoerd. De proeven op locatie zijn lastig meetbaar, omdat daarbij ook de andere factoren invloed hebben. De algehele indruk van de proefpersonen is steeds positief. De invloed van zicht op groen en de mogelijkheid om een (overdekte) binnentuin in te kunnen lopen is ook in ziekenhuizen en verpleegtehuizen onderzocht. Groen is rustgevend en geeft de zieke kans zich even aan het circus te onttrekken. Het medicijngebruik vermindert en de patiënten én het personeel voelen zich beter.

Eigenschappen groen

Behalve op het gebied van psychologische factoren kunnen planten in gebouwen ook op fysische gebied een bijdrage leveren. Onderzoek wijst de volgende mogelijkheden uit:

  • Planten kunnen dor fotosynthese CO2 omzetten in zuurstof. Het effect is een kleine verlaging van de CO2-concentratie, maar wel een significante. Sommige soorten planten zijn hier geschikter voor dan andere.
  • Verdamping van vocht via de bladeren kan de luchtvochtigheid enigszins verhogen. Hiervoor zij de planten nodig die veel water gebruiken met grote bladeren. Het aantal planten per ruimte moet dan wel hoger liggen dan de in Nederland gangbare enkele plant per tweepersoonskamer.
  • Planten met fijn blad kunnen goed gebruikt worden om licht te filteren, vooral wanneer de planten tussen de gevel en de bureaus geplaatst worden. Ook kan dit het verwarmende effect van direct zonlicht temperen.
  • Binnenlucht die is verontreinigd met vluchtige organische stoffen als formaldehyde en benzeen kan dor planten gezuiverd worden. De stoffen worden opgenomen via het blad en omgezet in voedingsstoffen. Omdat planten zijn gespecialiseerd in het afbreken van specifieke stoffen, kan niet iedere plant even goed bepaalde stoffen opnemen. Bij de keuze van de plant moet hierop worden gelet.
  • In een lawaaierige ruimte kunnen planten bijdragen aan een kortere galmtijd. Vooral in ruimten met een holle akoestiek is dit effect in de hoge frequenties merkbaar.
  • Het verdampen van water kan de temperatuur verlagen. Ook planten kunnen hierin een bijdrage leveren door het verdampen van vocht via de bladeren.
  • Planten kunnen ook een significante rol spelen in het accumuleren van stof. In een ruimte waar planten staan, verzamelt zich minder stof op de horizontale oppervlakten. De opname van stof is mede afhankelijk van de oppervlaktestructuur van het blad.

De genoemde factoren zijn tamelijk specifiek en vragen voor de toepassing een innige relatie met het binnenmilieu. Het is goed om je hiervan al bij het ontwerpen van een gebouw bewust te zijn. Door de bouwfysicus en de beplantingsadviseur in een vroeg stadium te betrekken bij de plannen, is de fysische bijdrage van de planten goed af te stemmen op de benodigde bouwfysische omstandigheden.
Voor gebouweigenaren en ontwikkelaars is het goed te weten dat planten een positieve invloed hebben op de individuele waardering van de ruime en de gezondheid en de productiviteit van de mensen. Planten nemen ruimte in beslag en daarmee moet rekening gehouden worden in het ontwerp van een gebouw.
Planten stellen ook hun eigen eisen aan de ruimte wat licht, lucht en temperatuur betreft. Voor veel binnensituaties zijn er planten mogelijk, maar de keuze van de planten – en dus ook de sfeer die daarmee geschapen wordt – hangt af van de fysische eigenschappen van het binnenmilieu. Ook hiervoor is het belangrijk om de plantenadviseur in een zo vroeg mogelijk stadium te betrekken bij het ontwerp.

Ontwerp

Ontwerpen met planten kan op vele manieren. Planten in pot kunnen in een later stadium toegevoegd worden, vaak in combinatie met het interieurontwerp. Beter kan in het schetsontwerp al rekening gehouden worden met een integrale toepassing van planten: het plantontwerp en de eventuele potten of grote bakken kunnen hierdoor in één geheel met het gebouw ontworpen worden. Zo ontstaat een eenduidig en evenwichtig ontwerp.

Planten kunnen solitair, in groepen poten, in gecombineerde bakken of in grote borders geplaatst worden. Planten doen het goed in grote, ruime en licht atria, of grote entreepartijen, maar ook rond een koffiehoek of in vergaderruimtes en zelfs in de elke kantoorruimte. Voor productieverhoging is het belangrijk dat de planten direct vanaf de werkplek te ervaren zijn.
Aangezien er vaak discussie is over het effect van planten en de ruimte die zij nodig hebben, zijn er diverse systemen op de markt die het gebruik van veelplanten op een klein vloeroppervlak mogelijk maken. Dat zijn de zogenoemde plantenwanden. Dit is een wand voorzien van een watergeefsysteem en mogelijkheid tot het plaatsen van vele planten boven elkaar.

In het ontwerp moet rekening gehouden worden met verschillende bouwkundige factoren. Grotere plantenbakken zijn zwaar en zorgen ervoor dat er een groter gewicht op de vloer rust. Bovendien moeten grotere planten (en bakken) binnengebracht en eventueel vervangen kunnen worden. Het vaak gebruikte zonwerend glas houdt een deel van het spectrum tegen dat de plant hard nodig heeft. Hiervan moet men zich bewust zijn, zodat het spectrum eventueel aangevuld kan worden door kunstlicht.

Resultaat

Het effect van groengebruik in gebouwen kan als positief aangemerkt worden, zowel door de fysische als de psychologische invloed die planten hebben op de mens. Omdat direct zicht op planten vanaf de werkplek de productie verhoogt, is het ook economisch te verantwoorden om groen in gebouwen toe te passen. Belangrijk is hierbij dat het groen integraal mee wordt ontworpen met het gebouw. De ondersteuning van een plantendeskundige is hierbij wenselijk om het effect van de planten te optimaliseren en een zo goed mogelijke leefomgeving te geven.

Eerder verschenen in Architectenweb Magazine AWM 28 september 2009
Meer diepgang is te vinden in de SBR-publicatie ‘Groen in gebouwen’

Leave a Comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.